استخر نقدینگی چیست؟ آموزش کسب درآمد از Liquidity Pool ها

استخر نقدینگی (Liquidity Pool) یک مفهوم بنیادی و همه‌گیر در دنیای دیفای است و در توانمندسازی بسیاری از فعالیت‌های مالی مانند انجام تراکنش‌ها، وام دادن و سایر فعالیت‌های مشابه در سیستم کلاسیک نقشی حیاتی دارد. بدون یک استخر نقدینگی، بسیاری از صرافی‌ها و اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز قدرت کافی برای تأمین نقدینگی لازم در جهت حفظ جریان‌های معاملاتی بلاک‌چین را ندارند و بعد از مدتی، خریداری وجود ندارد و فقط فروشندگان باقی می‌مانند و فروش‌ در قیمت‌هایی در کف. در اقتصاد کلاسیک، بازارهای معاملاتی توسط سازمان‌هایی کانونی مانند بازار بورس اوراق بهادار تهران کنترل می‌شوند. آن‌ها هر معامله را به صورت شخص به شخص تعریف و به نتیجه می‌رسانند: شما یک قیمت می‌دهید، کسی با قیمت شما موافقت می‌کند و پس از دریافت هزینه‌ای که شما پرداخت کردید (پس از کسر حق الزحمه پلتفرم) سهام را به شما واگذار می‌کند. تمام این فرایند توسط پلتفرم کنترل کننده معاملات انجام می‌شود.

در بازارهای دیفای و سیستم‌های غیرمتمرکز اما، این قراردادهای هوشمند هستند که مسئولیت جوش دادن معاملات، تبدیل دارایی‌ها به یکدیگر و اعتبار تراکنش‌ها را بر عهده دارند. اما خود این قراردادها به ساختاری نیاز دارند تا عملکرد آن‌ها از جانب معامله‌گران معتبر شناخته شود؛ این ساختار و اعتبار لازم را استخرهای نقدینگی به وجود می‌آورند که توسط مشارکت کنندگان آن وزنه مالی مورد نیاز برای انجام و تأیید تراکنش‌ها را تعریف می‌کنند. در این مقاله به سوال شما درباره اینکه استخر نقدینگی چیست پاسخ روشنی می‌دهیم، نحوه کسب درآمد از استخر نقدینگی را شرح می‌دهیم، مزایا و چالش‌ای استخر نقدینگی را تفسیر می‌کنیم و به شما خواهیم که چگونه به یک استخر نقدینگی بپیوندیم!

دانش لازم و تکمیلی برای درک و بهره بیشتر از این مقاله: توکن نقدینگی چیست؟ بهترین روش کسب درآمد از متاورس

استخر نقدینگی چیست ؟

استخر نقدینگی یک استخر (مکان مجازی برای جمع‌آوری دارایی‌ها یا توکن‌ها) است که محتویات آن توسط مشارکت کنندگان در فعالیت پلتفرم‌ خاصی در دنیای بلاک‌چین تأمین شده است. از این دارایی‌های قفل شده برای تضمین در دسترس بودن همیشگی ارزهای دیجیتال و فعالیت‌های مشابه در اکوسیستم دیفای استفاده می‌شود. به طور ویژه از استخر نقدینگی به عنوان جایگزینی برای مدل سنتی ثبت سفارش در صرافی‌های غیرمتمرکز و بازار ساز (Market Maker DEX) بهره گرفته می‌شود.

در استخر نقدینگی، مقادیر مشخصی از توکن یا دارایی‌های دیجیتال متناظر ذخیره می‌شوند تا اعتبار لازم برای انجام فعالیت‌ها برای پلتفرم به وجود آید. دلیل تشکیل استخر نقدینگی اطمینان دادن به توسعه دهندگان، ماینرها، معامله‌گران و تمام افرادی است که به نحوی با فعالیت‌های آن پلتفرم خاص در ارتباط‌اند؛ اطمینان از اینکه فعالیت‌های پلتفرم پشتوانه مالی دارد و هدف کلاهبرداری نیست. دلیل دیگر در تشکیل یک استخر نقدینگی، جمع‌آوری سرمایه لازم برای انجام فعالیت‌هایی چون ارائه وام به معامله‌گران و دریافت سود از این طریق است. این استخرها به ویژه توسط صرافی‌های غیرمتمرکز مدیریت می‌شوند و تعداد بالایی از افرادی که قصد ریسک مستقیم در بازار را ندارند دارایی خود را برای دریافت سود در این استخرها قرار می‌دهند.

چه صرافی‌هایی از استخر نقدینگی استفاده می‌کنند؟

فراموش نکنید که همه صرافی‌های دنیای کریپتو از استخر نقدینگی استفاده نمی‌کنند. برای مثال Binance یک فرمت مشابه با Order Book یا همان شیوه سنتی در بازار معاملات را برای خود تعریف کرده است. برعکس، UniSwap از AMM و استخر نقدینگی برای تعیین قیمت و تعریف روند خرید و فروش توکن‌ها بهره می‌گیرد. برای درک بهتر می توانید مقالات صرافی متمرکز چیست؟ و صرافی غیرمتمرکز چیست؟ را مطالعه کنید. هدف اصلی صرافی‌هایی چون UniSwap در استفاده از AMM، کاهش هزینه‌های مرتبط با کارمزد انجام معاملات است. توجه داریم که در بازارهای سنتی، هزینه انجام هر تراکنش بالا و از دو طرف معامله دریافت می‌شود. حال اگر شما حواستان نباشد و در یک روز با یک دارایی خاص چندین معامله توأم انجام بدهید، حتی اگر با قیمت‌های بالاتر بفروشید، احتمالا در نهایت ضرر کرده‌اید، چون هزینه انجام هر تراکنش بسیار بالا بوده است.

برای پرهیز از این چالش، استخرهای نقدینگی یک سبد بزرگ تعریف می‌کنند، از فروشندگان یا دارندگان یک توکن خاص می‌خواهند که اموال خود را در این سبد بزرگ قرار بدهند (در قالب دو توکن مختص استخر) و به دیگران اجازه خرید این دارایی‌ها را بدهند. این مشارکت‌ کنندگان در تأمین نقدینگی و انجام لحظه‌ای معاملات، بابت مشارکت خود درصدی از کارمزد را دریافت می‌کنند و هیچ نیازی به ورود و خروج بیش از اندازه از یک ارز ندارند.

نحوه تعیین قیمت در استخر نقدینگی

نکته بسیار مهم و تا حدودی گیج کننده‌ای که پیش می‌آید، نحوه تعیین قیمت توکن‌ها در پلتفرم‌هایی است که از استخرهای نقدینگی استفاده می‌کنند. در ادامه سعی خواهیم کرد که به ساده‌ترین شیوه ممکن این پروتکل را توضیح دهیم. فرض کنید 2 توکن A و B وجود دارند و صرافی می‌خواهد معاملات خرید و فروش آن‌ها در پلتفرم خود را تعریف کند. در یک Liquidity Pool برای هر کدام از این توکن‌ها مقدار مشخصی تعیین می‌شود، به عنوان مبلغ کل دارایی از آن توکن که باید در استخر باشد. ارزش کل دارایی A را با X و ارزش کل دارایی B را با Y نشان می‌دهیم. در ادامه یک عدد ثابت تحت عنوان k تعیین می‌شود که تا انتهای معاملات استخر بدون تغییر خواهد ماند. در نهایت، حاصلضرب X و Y باید همیشه با k برابر باشد، یعنی X*Y=k. این قانون اصلی و ریاضیات ساده استخر است، همین، کافی است قیمت‌ها را طوری کنترل کنند که این معادله همیشه برقرار باشد.

حال کسانی که خواهان مشارکت در استخر هستند دعوت می‌شوند که مقادیر مشخص، معمولا 50/50  از دو توکن A و B را تهیه و پس از تبدیل کردن به توکنی تحت عنوان LP Token، در استخر بریزند. حال که استخر پر شده است، خریداران می‌توانند برای خرید آن اقدام کنند. اما نکته‌ای که وجود دارد، قیمت‌گذاری پویا و خودکاری است که در ادامه روند معاملات صورت می‌گیرد. خریداران وقتی به استخر مراجعه می‌کنند، یا توکن A را می‌خرند یا B. اگر بر فرض مثال، A بیشتر خریداری شود و B کمتر، آن‌ وقت معادله X*Y=k به هم می‌خورد، برای ممانعت از این رخداد، قیمت A آنقدر افزایش می‌یابد تا معادله دوباره برقرار شود. به همین ترتیب، می‌توان روندی در کاهش قیمت B تعریف کرد؛ و این کل داستان تعیین قیمت در استخر نقدینگی است.

کسب درآمد از استخر نقدینگی

چنانکه گفتیم، برای شرکت در فعالیت‌های یک صرافی مانند UniSwap و کسب درآمد از استخر نقدینگی، هر معامله‌گر و فعال بازارهای کریپتو می‌تواند اقدام کند. کافی است توکن‌های لازم، به نسبت تعیین شده، را خریداری کند تا در استخر ریخته شود. مابقی جریان کسب درآمد از استخر نقدینگی به صورت خودکار و توسط خود پلتفرم انجام می‌گیرد. این نوع فعالیت‌ها شبیه مشارکت افراد در صندوق‌های سرمایه گذاری در بازارهایی چون بورس است. در ETFها شما ریسک کمتری را به جان می‌خرید و مطمئنا حاشیه سود مشخص و کمتری نصیب‌تان خواهد شد. در استخرهای کریپتو نیز شما یک توکن LP به عنوان توکن متناظر با حضور در فعالیت استخر و برداشت سهمی متناظر با سرمایه‌گذاری خود، دریافت خواهید کرد. در انتها، با تبدیل این توکن‌ها به دلار یا هر ارز دیگر، دوباره به دارایی اولیه خود دسترسی پیدا می‌کنید.

چگونه به یک استخر نقدینگی بپیوندیم

اینکه چگونه به یک استخر نقدینگی بپیوندیم پاسخ بسیار ساده و شامل روند زیر را دارد. در بندهای زیر، یک مثال ساده از سرمایه‌گذاری 10 هزار دلار در یک استخر نقدینگی BTC-USDT را توضیح داده‌ایم.

• به صرافی SushiSwap مراجعه کنید (یعنی کیف پول خود را با این پلتفرم ارتباط دهید)
• در پلتفرم به دنبال عبارت BTC-USDT liquidity Pool بگردید
• 50 درصد دارایی خود را BTC و 50 درصد دیگر را USDT خریداری کنید تا اولین مرحله سرمایه‌گذاری در BTC-USDT کلید بخورد. به عبارتی، 5000 دلار از دارایی خود را USDT خریده‌ای و 5000 دیگر را BTC گرفته‌اید
• بابت این مشارکت خود، توکن‌های LP یا Liquidity Providers Token بگیرید
• حال LPTهای خودر را در استخر BTC-USDT استک کنید
• بعد از اتمام زمان تعیین شده برای استک کردن دارایی در استخر، پاداش‌هایی از جنس SUSHI دریافت خواهید کرد. طول دوره‌ها متفاوت و متناظر با ارزش استخر و نرخ معاملات در آن است. معمولا بین چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد

به زبان ساده، شما یک مقدار پول در استخر می‌گذارید، در انتهای زمان معاملات این استخر، پول خود و سود حاصل از این مشارکت را برداشت می‌کنید (اگر کل فعالیت استخر به ضرر نخورد!).

کسب سود در Liquidity Pool به چه عواملی بستگی دارد؟

هیچ سرمایه گذاری، بخصوص آن‌هایی که در دنیای کریپتو انجام می‌گیرند، بدون ریسک نیست. در واقع همین ریسک موجود است که امکان سود در بازار را به وجود می‌آورد. بنابراین کسب سود در Liquidity Pool به عوامل مختلفی بستگی دارد و شما ممکن است در جریان این مشارکت، حتی دارایی خود را نیز از دست بدهید.

موارد زیر پاسخ به این سوال‌اند که کسب سود در Liquidity Pool به چه عواملی بستگی دارد:

• شما باید دارایی خود را برای چند هفته یا چند ماه در این استخرها استک کنید؛ بنابراین دسترسی به آن نخواهید داشت و در صورت بروز یک فاجعه، برای ارز شما یا کل بازار، هیچ امکانی برای برداشت و فرار از وضعیت موجود نیست. برای مثال اگر رکود شدیدی رخ دهد و ناگهان قیمت‌ها افت کنند، شما همچنان باید صبر کنید تا دوره استخر تمام و مقدار باقی مانده از دارایی اشتراک گذاشته خود را پس بگیرید.
• ارزش توکن LP: شما یک جفت ارز دیجیتال می‌خرید و در استخر قرار می‌دهید؛ آن‌ها به همان میزان توکن‌های LP می‌دهند. در نهایت شما LPها را که سهمتان از آن مشارکت است به صرافی می‌دهید تا اصل دارایی و سود ممکن خود را برداشت کنید. بنابراین، ارزش LP‌ها اگر در این بازه زمانی بالا رفته باشند، شما سود می‌کنید و اگر کاهش یافته باشند، ضرر می‌کنید.
• کارمزد پلتفرم: چنانکه گفتیم، بابت هر تراکنش، پلتفرم از معامله‌گران کارمزدی را دریافت می‌کند. به عنوان کسی که در استخرهای پلتفرم مشارکت کرده‌ است، شما هم سهمی از این کارمزد دارید. اما پلتفرم باید بخشی از کارمزد را به فعالان خود، مانند توسعه دهندگان و ماینرها، بدهد و عدم آگاهی از این موضوع و مقدار آن می‌تواند بر سود مورد نظر شما تأثیر بگذارد.
• هج کردن یا پوشش معاملات: شما همچنین می‌توانید برای افزایش حاشیه امنیت خود و حفظ داریی‌هایتان، از رویکردهای پوششی و تعریف پرتفوی منسجم و متناظر با مشارکت در استخر استفاده کنید. خرید مشتق‌ها و اختیار معاملات از جمله رویکردهایی هستند که می‌توانند یک پوشش و بیمه‌ای برای حفظ دارایی با ایجاد تنوع در سبد معاملاتی باشند.
• LP فارمینگ: یک رویکرد دیگر برای پوشش دادن سرمایه، استفاده از توکن‌های LP در فعالیت‌های استخراج سود است. بهتر است اگر امکانش باشد، توکن‌های LP خود را بلا استفاده و برای یک مدت طولانی نگه ندارید و از آن‌ها برای کسب درآمد حاشیه‌ای بهره بگیرید.

مزایای استخر نقدینگی

در این مقاله بارها اشاره کردیم که Liquidity Poolها هسته فعالیت صرافی‌های غیرمتمرکز و شیوه‌های جدید در انجام معاملات و حفظ ضربان پلتفرم‌های بلاک‌چین هستند. در این بخش به صورت آیتم وار به مزایای استخر نقدینگی می‌پردازیم تا پنجره‌هایی برای تحقیق بیشتر از جانب خواننده ایجاد کرده باشیم.

• اصلی‌ترین مزیت استخر نقدینگی، دریافت سود از سرمایه‌گذاری خود و شریک شدن با یک صرافی یا پلتفرم معتبر است. این سود بسیار امن‌تر و کم ریسک‌تر از سود ممکن در انجام معاملات کریپتو است.
• مشارکت در این استخرها کمک شایانی به پلتفرم‌هایی می‌کند که در پی توسعه فعالیت‌های دنیای کریپتو و DeFi به صورت کلی هستند. بنابراین، برای علاقه‌مندان به این فناوری، مشارکت در Liquidity Pool یک رسالت اجتماعی نیز به حساب می‌آید.
• دسترسی 24 ساعته: یکی از مزایای استخر نقدینگی که جزء اهداف اصلی در دیفای است، حفظ جریان‌های معاملاتی به صورت 24 ساعته و تأمین سرمایه مورد نیاز برای این عملیات بدون وقفه است.
• دسترسی به توکن‌های جدید: در برخی از پلتفرم‌ها و صرافی‌ها، مشارکت در یک استخر دسترسی به یک توکن جدید و احتمالا سودآور را ممکن می‌سازد.

چالش های استخر نقدینگی

ماهیت و سرنوشت کریپتو به نوسان و ریسک گره خورده است. به همین شکل، هر موجودیتی که در بلاک‌چین تعریف شود نیز، با این دو مولفه همراه خواهد شد. موارد زیر اصلی‌ترین چالش‌های استخر نقدینگی هستند:

• Impermanent Loss یا زیان ناپایدار: منظور از زیان ناپایدار ضرری است که از نوسان شدید و ناگهانی در ارزش توکن‌های مبنا در استخر نقدینگی به وجود می‌آید. یعنی اگر استخر از نوع USDT-BTC باشد، کاهش ارزش هر کدام از این دو می‌تواند تأثیر مستقیمی بر ارزش LP داشته باشد و همین امر بر سودآوری سرمایه‌گذاری شما یک تهدید جدی است.
• کاهش ارزش LP: خود توکن LP نیز می‌تواند از فاکتورهای زیادی مانند اعتبار پلتفرم یا صرافی تأثیر بپذیرد و از این طریق، نوسانی مستقل در سودآوری مشارکت شما در استخر تعریف کند.
• آسیب‌پذیری قراردادهای هوشمند: تمام آنچه تا کنون درباره Liquidity Pool گفتیم در یک قرارداد هوشمند تعریف می‌شود. بنابراین، هک شدن یا ایجاد اختلال در این قرارداد می‌تواند کل جریان معاملاتی و ماهیت استخر را با تهدید جدی مواجه سازد.

جمع بندی

در این مقاله از پارسیان کریپتو به لیکوئیدیتی پول ها پرداختیم. استخرهای نقدینگی به شیوه‌های سرمایه‌گذاری و تعریف صندوق‌های معاملاتی اشاره دارند که در صرافی‌ها و پلتفرم‌های مختلف از دنیای بلاک‌چین استفاده می‌شوند. این استخرها ممکن است برای استک کردن دارایی و استفاده از اعتبار آن برای انجام فعالیت‌های تشکیل بلوک و ثبت تراکنش در یک پلتفرم استفاده شوند، یا در یک صرافی به عنوان تعریف نقدینگی و انجام معاملات آنی به کار روند. در این مقاله سعی کردیم رویکردهای مختلف را پوشش دهیم، اما تمرکز ما بر روی استفاده صرافی‌های از استخر نقدینگی و شیوه آن‌ها در تعریف معاملات آنی و نه از نوع خریدار در تقابل با فروشنده بود. به طور کلی، Liquidity Pool یک اصطلاح است که به فعالیت‌های مختلفی اشاره می‌کند، اما در کانون همه آن‌ها قرض دادن دارایی برای ایجاد اعتبار و برداشت سود از این اشتراک گذاری قرار دارد. فاکتورهای زیادی بر سودآور بودن استخر نقدینگیِ مورد استفاده صرافی‌ها تأثیر گذارند. حتما و بدون هیچ تردیدی، تمام اطلاعات مرتبط با یک استخر را از قبل مطالعه کنید، هرگز بی‌گدار به آب نزنید و ریسک و ریوارد آن را با کنجکاوی و وسواس بیشتر برای خود تحلیل کنید تا دچار ضرر ظاهر بینی یا آگاهی کم از شیوه‌های معاملاتی در کریپتو نشوید.

سوالات متداول

۱- استخر نقدینگی چیست؟

یک مکان مجازی برای جمع‌آوری دارایی‌ها یا توکن‌ها است که محتویات آن توسط مشارکت کنندگان در فعالیت پلتفرم‌ خاصی در دنیای بلاک‌چین تأمین شده است.

۲- چگونه به یک استخر نقدینگی بپیوندیم؟

به صرافی‌هایی مراجعه کنید که فعالیت‌های تشکیل استخر را تعریف کرده‌اند و از این روش در انجام معاملات بهره می‌گیرند. در هر پلتفرم از این نوع، به دنبال واژه‌های مشابه با Liquidity Pool باشید و پس از خرید مقادیر مشخص از دو توکن تعیین شده، توکن LP متناظر را دریافت و منتظر نتیجه معاملات بمانید.

۳- کسب درآمد در Liquidity Pool به چه عواملی بستگی دارد؟

کسب درآمد از عضویت در این استخرها به فاکتورهای مختلف متکی است؛ از آن جمله می‌توان به روند تغییر قیمت‌ها برای دو توکن پایه، اعتبار پلتفرمی که در آن مشارکت کرده‌اید، نوسان در بازارهای ارز دیجیتال و امکان رکود در معاملات، میزان سود تعیین شده به عنوان درصد از کارمزد و… اشاره کرد.

۴- چه پلتفرم‌هایی استخر نقدینگی را تعریف و امکان مشارکت معامله‌گران را فراهم کرده‌اند؟

از میان رده بالایی از پلتفرم‌ها می‌توان به سرشناس‌ترین آن‌ها به صورت زیر اشاره کرد:

• UniSwap
• Curve Finance
• Balancer
• Banchor

آیا Liquidity Pool تنها مختص صرافی‌های غیرمتمرکز است؟

به هیچ وجه، پلتفرم‌های مختلف با اهداف متفاوت از یک صرافی، استخر نقدینگی‌های خاص خود را برای جمع‌آوری سرمایه و تحقق اهداف حرفه‌ای استفاده می‌کنند. ممکن است یک استخر تنها برای وام دادن به کاربران باشد، یا اعتبار یک اپلیکیشن را تضمین کند و یا اینکه برای استک کردن توکن مبنای در یک بلاک‌چین و انجام فعالیت‌های پایه مانند خلق بلوک‌های جدید به کار گرفته شود.

محبوب‌ترین استخرهای نقدینگی کدامند؟

صرافی UniSwap چندین استخر نقدینگی دارد که در میان کاربران محبوبیت بالایی دارند. چند استخر مشهور عبارتند از: ETH-USDT، ETH-DAI ، ETH-USDC و BTC-USDT. چنانکه توجه دارید در اکثر این استخرها معادل دیجیتال یا کریپتو یک ارز رسمی حضور دارد تا اعتبار بیشتری به استخر بدهد، مسیر راحت‌تری برای مشارکت تعریف شود و تعداد بیشتری از کاربران امکان فعالیت در استخر نقدینگی را داشته باشند.